3) Je, Kuna Mgongano Kati ya Qadar na Jukumu la Mwanadamu?
Miongoni mwa mashaka ya zamani na ya sasa ni swali la qadar: ikiwa Allah anajua kila kitu na ameandika kila kitu, je, mwanadamu ana uchaguzi wa kweli? Na ikiwa hana uchaguzi, kwa nini ahesabiwe kwa matendo yake?
Hili ni swali linalohitaji uelewa wa wastani na wa haki. Katika itikadi ya أهل السنة والجماعة, tunaamini mambo mawili kwa pamoja: kwanza, kuwa Allah anajua kila kitu, amekiandika, na hakuna kinachotokea nje ya mapenzi Yake; pili, kuwa mwanadamu ana uwezo na uchaguzi katika matendo yake, na kwa sababu hiyo anawajibika.
Watu wengine walipotaka kuelewa suala hili, walikwenda upande mmoja uliokithiri. Kuna waliodhani kwamba mwanadamu hana uchaguzi kabisa, kama kitu kinachosukumwa bila uwezo. Wengine walikwenda upande mwingine na kudhani kwamba mwanadamu anajitengenezea mambo yake kabisa bila kuhusika kwa qadar ya Allah. Manhaj ya أهل السنة ni ya kati: Allah ndiye Muumba wa kila kitu, lakini mwanadamu anafanya matendo yake kwa uwezo alioupewa na Allah, na kwa uchaguzi huo anastahili thawabu au adhabu.
Mfano wa karibu ni huu: mwanadamu anajua tofauti kati ya kutembea kwa hiari yake na kuanguka kwa lazima. Anajua tofauti kati ya kusema kwa makusudi na kutamkwa kwa kulazimishwa. Hii inaonyesha kuwa katika maisha ya kawaida, mtu anatambua kuwa ana uchaguzi katika mambo mengi. Hivyo, mtu hawezi kutumia qadar kama kisingizio cha maasi.
Pia, kuamini qadar humletea muislamu utulivu. Anajitahidi katika mema, anachukua sababu, na anapokumbwa na jambo asilolitarajia, hujua kuwa limeandikwa kwa hekima ya Allah. Hii humlinda dhidi ya kukata tamaa. Lakini wakati huo huo, hatoi udhuru kwa makosa yake kwa kusema tu: “Hii ilikuwa qadar yangu.” Muislamu anatubia, anajirekebisha, na anaendelea mbele.
Kwa hiyo, hakuna mgongano wa kweli kati ya qadar na jukumu la mwanadamu. Allah amejua na ameandika, lakini pia amempa mwanadamu uchaguzi na amri. Kwa msingi huu, hisabu ya Akhera ni ya haki kabisa.
